Աշխարհագրութիւն

Աշխարհագրութիւն

    Հայաստանը գտնւում է Անդրկովկասում` Սև և Կասպից ծովերի միջև, սակայն չունի ելք դէպի ծով։ Այն հիւսիսից սահմանակից է Վրաստանի, արևելքից` ԼՂՀ-ի, և Ադրբեջանի հետ, հարաւից` Իրանի, իսկ արևմուտքից` Թուրքիայի հետ:




 
ՀՀ ֆիզիկական քարտէզը






 
ՀՀ գետերը իրենց աւազաններով
    Հայաստանը լեռնային երկիր է։ Տարածքի 76.5%-ը գտնւում է ծովի մակերևույթից 1.000-2.500 մ բարձրութեան վրայ: Լեռնաշղթաները գրաւում են մօտ 14 հզ. քառակուսի կմ կամ երկրի ընդհանուր մակերեսի 47%, բարձրաւանդակները կազմում են երկրի մակերեսի ավելի քան մէկ երրորդը կամ շուրջ 11 հզ. կմ²։ Ամենաբարձր կէտը Արագած լեռն է` 4.090 մետր, և ամենացածրը՝ Դեբեդ գետի Ստորին հոսանքի շրջանը` 375մ։ Ամենաերկար ձգւածութիւնը` հիւսիս-արևմուտքից հարաւ-արևելք, կազմում է 360 կմ, իսկ արևմուտքից արևելք` 200 կմ: Երկրի տարածքը կազմում է 29743 քառակուսի կմ, որի 71.3% կազմում են գիւղատնտեսական նշանակութեան հողերը, 12.4%` անտառային, 7.7%` յատուկ պահպանւող տարածքներ և 8.6%` այլ հողեր: Բարձր լեռնագագաթներն են`
·    Կապուտջուղ - 3.906
·    Աժդահակ - 3.598
·    Սպիտակասար - 3.555
·    Իշխանասար - 3.552
·    Վարդենիս - 3.522 և այլն։
Հայաստանի սահմաններում գտնւող ամենամեծ ջրային աւազանը Սևանայ լիճն է, որի մակերեսը կազմում է 1263.5 քառակուսի կմ։ ՀՀ-ի ամենաերկար գետերն են` Արաքսը, Ախուրեանը, Դեբեդը, Որոտանը, Հրազդանը, Աղստևը, Արփան, Քասախը և այլն:
Օգտակար հանածոները
Հայաստանում արդիւնահանում են ածուխ, երկաթ, բոքսիտներ, մոլիբդեն, ոսկի, արծաթ, կապար, ցինկ։ Կան նաև պեմզայի, մարմարի, տուֆի, կրի, պեռլիտի, բազալտի, աղի հսկայական պաշարներ։ Կայ նաև թանկարժէք և կիսաթանկարժէք քարերի մեծ տեսականի։
Ծայրակէտեր
·    Հիւսիս. Տաւուշ ( 41°17′N 45°0′E / 41.283°N 45°E)
·    Հարաւ. Սիւնիք ( 38°49′N 46°10′E / 38.817°N 46.167°E)
·    Արևելք. Սիւնիք ( 41°5′N 43°27′E / 41.083°N 43.45°E)
·    Արևմուտք. Շիրակ ( 39°13′N 46°37′E / 39.217°N 46.617°E)
Քաղաքներ
    Հայաստանի Հանրապետութեան խոշոր քաղաքներն են (բնակչութիւնները տրւած են 2009 թ. դրութեամբ)՝
·    Երևան - 1111.3 հզ.
·    Գիւմրի - 146.4 հզ.
·    Վանաձոր - 104.8 հզ.
·    Էջմիածին - 57.3 հզ.
·    Հրազդան - 52.9 հզ.
·    Աբովեան - 46.0 հզ.
·    Կապան - 45.5 հզ.
·    Արմաւիր - 33.6 հզ.
Վարչատարածքային բաժանում
   


 
Հայաստանի Հանրապետութիւնը բաժանւում է 10 մարզերի և մայրաքաղաքի, որոնք են՝
 
Մարզ    Մարզկենտրոն    Տարածք    Բնակչութիւն      
1.Արագածոտն    ք.Աշտարակ    2,753 կմ²    126,278      
2.Արարատ    ք.Արտաշատ    2,096 կմ²    252,665      
3.Արմաւիր    ք.Արմաւիր    1,242 կմ²    255,861      
4.Գեղարքունիք    ք.Գաւառ    5,348 կմ²    215,371      
5.Կոտայք    ք.Հրազդան    2,089 կմ²    241,337      
6.Լոռի    ք.Վանաձոր    3,789 կմ²    253,351      
7.Շիրակ    ք.Գիւմրի    2,681 կմ²    257,242      
8.Սիւնիք    ք.Կապան    4,506 կմ²    134,061      
9.Տաւուշ    ք.Իջևան    2,704 կմ²    121,963      
10.Վայոց Ձոր    ք.Եղեգնաձոր    2,308 կմ²    53,230      
11.Երևան    -    227 կմ²    1,091,235     
    Մարզերը իրենց հերթին կազմւած են քաղաքային և գիւղական համայնքներից, որոնցում իրականացւում է տեղական ինքնակառավարում։ Մարզպետներին նշանակում և ազատում է Հայաստանի կառավարութիւնը, որի տւեալ որոշումները վաւերացնում է Հանրապետութեան Նախագահը։ Հայաստանի Հանրապետութեան տարածքում գտնւում է 926 համայնք, որոնցից 48 քաղաքային համայնքներ, 866 գիւղական համայնքներ և 12 վարչական շրջաններ` Երևան քաղաքում։ ՀՀ-ում կայ 949 գիւղ:
Կլիմայ
    Ջերմաստիճանը Հայաստանում հիմնականում կապւած է բարձրութիւնից։ Լեռնային հատւածներում հիմնականում Միջերկրական և Սև ծովերից եկած կլիման է, որը ապահովում է սեզոնային մեծ փոփոխութիւններ։ Հայկական բարձրավանդակում, ձմռան միջին ջերմաստիճանը 0 °C, իսկ ամառային միջինը հասնում է 25 °C-ի։ Տարեկան միջին տեղումները Արաքսի ներքևի մասերում կազմում են 250 մմ, իսկ բարձրադիր մասերում` 800 մմ։ Չնայած ձմեռւայ ցրտին, հրաբխային ապարները Հայաստանը դարձրել են գիւղատնտեսութեամբ զբաղւող ամենահին տարածքներից մէկը: